FGiảm giá thiết kế nhận diện thương hiệu tại bắc ninh

9/18/2018

Ngọt bùi củ Ấu - Món quà quê dân dã

Gắn với tuổi thơ của biết bao người, củ ấu với vẻ ngoài đen đúa, xấu xí, không hương vị cao sang song lại là món quà dân dã, món ăn vặt được nhiều người ưa thích bởi hương vị ngọt bùi nguyên sơ, khiến người ta phải “nghiện” nó mỗi độ cuối thu đầu đông.
Ngọt bùi vị ấu
Ngọt bùi vị củ ấu gai

Món quà quê dân dã

Cây ấu cùng họ với các loài cây sen, cây súng hay cây láng, thích nghi với ao đầm và những chân ruộng có nước quanh năm. Thân đốt, lá mọc so le nổi trên mặt nước, hình tròn, mép có răng cưa thưa, sức vươn khá tốt. Ấu không được trồng phổ biến vì thế với nhiều người, bắt gặp củ ấu như gặp được một thứ đặc sản, với nhiều tò mò thú vị. Từ tháng 8 đến tháng 11, 12 âm lịch là mùa thu hoạch ấu. Không khó để tìm mua củ ấu ở bất kỳ thời điểm nào trong năm bên ven đường quốc lộ, nhưng quây quần bên rổ ấu nóng nghi ngút khói giữa tiết trời se lạnh hanh hao, cảm nhận vị ngọt, bùi xen lẫn vị nồng của bùn có lẽ sẽ chẳng ai quên được. Với tôi, ấu là cả một trời kỷ niệm, gắn với ký ức tuổi thơ đẹp đẽ.

Củ ấu với vẻ ngoài không đẹp đẽ song lại là món quà dân dã, món ăn vặt được nhiều người ưa thích.
Quê tôi, ấu được trồng là loại ấu gai, được trồng ở sông, ao hay những ruộng trũng, bùn lầy khó cấy lúa. Ấu được trồng bằng củ hoặc cấy cây, thường vào tháng 4, tháng 5 âm lịch, khi tiết trời ấm áp. Ấu không mọc quá sâu mà chỉ nổi bồng bềnh trên mặt ruộng, lá ấu mọc thành từng chùm, nở kín ruộng. Thích thú nhất với lũ trẻ chúng tôi là được xem thời kỳ ấu ra củ, mỗi gốc ấu ra từ 5 – 7 củ, củ ra ở kẽ lá. Nhấc cây ấu lên thấy lúc nhúc củ bé như những con ốc bám vào gốc. Có củ ấu mọc ngược, trồi trên mặt nước, chúng tôi được thấy củ ấu lớn lên từng ngày. Ngày thu hoạch ấu, người dân tấp nập đi mò. Bây giờ, người dân dùng thuyền, lướt trên mặt nước thành từng luống để vặt ấu. Củ ấu già, đen thui với hai sừng cong lên, tụi trẻ chúng tôi thường ví như chiếc sừng trâu.

Là thứ quà ăn vặt, không để ăn no mà để thưởng thức, ấu thường được dùng luộc ăn tươi, mang nguyên vẹn vị ngọt bùi. Ăn hết rổ ấu, miệng và tay đều đen nhẻm. Lũ trẻ chúng tôi thường chọn những củ ấu già, vỏ căng mọng nhất, khéo léo khoét hết ruột để làm sáo. Chiều chiều cả xóm lại vang lên tiếng sáo từ củ ấu gai thân thuộc. Mùa ấu, phiên chợ quê cũng đông vui hơn hẳn, người dân mua ấu về luộc cho con trẻ như món quà đơn sơ, ngọt lành; gửi cho nơi xa như một đặc sản nơi thôn dã.


Người dân thôn Hoàng Xá, xã Quỳnh Châu (Quỳnh Phụ) thu hoạch ấu.

Vỏ ấu vẻ ngoài đen nhưng bên trong lại trắng ngần thơm thảo. Ấu dường như cũng giống như những người nông dân lam lũ, với vẻ bề ngoài khắc khổ nhưng chứa tấm lòng bao dung, thuần hậu. Chả thế mà từng có câu ca dao xưa nói về ấu mà cũng là để nói về phẩm chất quý giá của người phụ nữ:
  • Thân em như củ ấu gai
  • Ruột trong thì trắng, vỏ ngoài thì đen
  • Ai ơi nếm thử mà xem
  • Nếm ra mới biết rằng em ngọt bùi
  • Cơ hội đổi đời cho người nông dân
Không chỉ là một món ăn chơi dân dã, ấu mang lại cho nhiều người nông dân cuộc sống khấm khá nhờ dễ trồng, không tốn nhiều chi phí mà không phải lo đầu ra. Tại các tỉnh miền bắc hiện có ba giống ấu đặc trưng là giống ấu trụi (được trồng tại các huyện Tiên Lãng, Vĩnh Bảo - Hải Phòng); giống ấu gai (được trồng đại trà ở tỉnh Thái Bình) và giống ấu sừng trâu (phổ biến trên địa bàn tỉnh Phú Thọ)...

Người dân thôn Hoàng Xá, xã Quỳnh Châu (Quỳnh Phụ) thu hoạch ấu.
Ở Thái Bình, ấu được trồng rải rác ở các huyện: Quỳnh Phụ, Hưng Hà, Thái Thụy, Kiến Xương, Vũ Thư. Trong đó, ở thôn Hoàng Xá, xã Quỳnh Châu (huyện Quỳnh Phụ) hiện có khoảng 20 mẫu ao, ruộng được trồng ấu. Theo người dân trồng ấu nơi đây cho biết, một sào ấu cho thu nhập gấp 6, 7 lần cấy lúa. Với 5 sào trồng ấu, đến nay, bà Lưu Thị Yến đã thu hoạch được khoảng 2,5 tấn ấu, dự kiến đến hết vụ còn thu thêm khoảng 0,5 tấn nữa. Với giá bán buôn 10.000 đồng/kg, trừ mọi chi phí, bà Yến đã “bỏ túi” 20 triệu đồng.

Gắn bó với cây ấu từ 20 năm nay, ông Nguyễn Văn Khánh là người tiên phong đưa cây ấu thành cây trồng chính phát triển kinh tế ở thôn Hoàng Xá. Hiện gia đình ông đang trồng 2 mẫu ấu. Ông Khánh cho biết: Ấu là cây dễ trồng, đầu tư chi phí thấp nhưng không phải lo thị trường tiêu thụ, giá bán ổn định. Năm nay, do mưa nhiều nên cây ấu phát triển tốt, kéo dài thời gian thu hoạch. Trung bình ấu cho thu từ 6 – 8 lứa, mỗi lứa cách nhau 15 – 20 ngày tùy thuộc vào cách chăm bón. Mỗi sào cho từ 6 – 8 tạ ấu. Giá ấu phụ thuộc theo giá thóc gạo, nhưng thường duy trì từ 7.000 – 10.000 đồng/kg. Ấu được xuất bán đi các tỉnh, thành: Hà nội, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng và thị trường phía Nam.

Ông Nguyễn Văn Khánh là người tiên phong đưa cây ấu thành cây trồng chính phát triển kinh tế ở thôn Hoàng Xá, xã Quỳnh Châu (Quỳnh Phụ).
Với người dân thôn Hoàng Xá, vụ ấu năm nay mang đến cho nhiều người những “ngọt bùi” bởi một vụ được mùa, được giá.Không chỉ bán củ ấu, ông Khánh còn thành công trong việc tự sản xuất ấu giống vừa phục vụ cho gia đình vừa xuất bán cho bà con trong thôn; thương lái và người dân các huyện trong tỉnh như Hưng Hà, Thái Thụy và các tỉnh Hải Dương, Hưng Yên cũng về lấy ấu giống của ông. Từ cây ấu, mỗi năm ông Khánh thu về khoảng trên 100 triệu đồng.

Mùa củ ấu không kéo dài như những loại củ, quả khác. Chính vì vậy nên cứ mỗi mùa ấu về là những người chuộng thứ quà quê này lại không quên mua một túi mỗi buổi đi chợ về. Với người dân thôn Hoàng Xá, vụ ấu năm nay mang đến cho họ nhiều “ngọt bùi” bởi một vụ ấu được mùa, được giá.

Nguyễn Hậu
Share: